3D is hot, als we de tv-fabrikanten en filmstudios mogen geloven. Maar moeten we dat wel geloven? Volgens film editor Walter Murch niet. Walter Murch is een zeer gerespecteerde filmeditor in de moderne cinema. Als geen ander weet hij hoe de interactie tussen beeld en menselijk oog werkt. In 1979 won hij nog een Academy Award voor zijn werk aan Apocalypse Now, waarbij het geluid een cruciale rol speelde in het geheel.
In een brief aan Roger Egbert van de Chicago Sun-Times legt hij uit waarom 3D niet werkt en nooit zal werken met de huidige technieken:
Hallo Roger,
Ik heb je review gelezen van “Green Hornet” en ook al heb ik de film niet gezien, ik ben het eens met jouw opmerkingen over 3D.
Het 3D-beeld is donker, zoals jij al aanhaalde (een camerastop donkerder), en klein. Op de een of andere manier zorgt de bril ervoor dat het beeld naar binnen gehaald wordt, zelfs op een enorm IMAX-scherm, waarmee het lijkt alsof het beeld maar de helft beslaat van hetzelfde beeld wanneer je er zonder bril naar zou kijken.
In de jaren ’80 heb ik één 3D-film bewerkt, Captain Eo, en merkte ook al op dat horizontale beweging in 3D veel sneller hapert dan in 2D. Dit was destijds waar en nu nog steeds. Het heeft iets te maken met de hoeveelheid rekenkracht van de hersenen gebruikt wordt voor het bestuderen van randen van dingen. Hoe meer we ons bewust zijn van randen, hoe eerder zich haperingen vertonen.
Het grootste probleem met 3D, echter, is het “convergentie/focus” probleem. Een aantal andere problemen, zoals donkerheid en het klein lijken van het beeld, zijn op zijn minst in theorie op te lossen. Maar het grotere probleem is dat het publiek zijn ogen moet focussen op het doek van het beeld, zeg zo’n 25 meter verder. Dat is hoe dan ook een constante factor.
Hun ogen moeten echter convergeren (het punt waar het beeld voor de beiden ogen op samenkomt) op zeg 3 meter, dan 20 meter, dan 40 meter en ga zo maar door, afhankelijk wat de illusie is. Dus 3D-films vereisen van ons om op een bepaalde afstand te focussen en op een andere afstand te convergeren. In 600 miljoen jaar van evolutie heeft dit probleem zich nog nooit eerder voorgedaan. Alle levende wezens met ogen hebben altijd gefocust en geconvergeerd op hetzelfde punt.
Als we kijken naar het zoutvaatje op de tafel, dicht bij ons, focussen we op 2 meter en onze oogballen convergeren (tilten naar binnen) op 2,5 meter. Beeld je de basis van een driehoek in tussen je ogen en de spits van de driehoek op het object waar je naar kijkt. Maar kijk vervolgens uit het raam en je focust op 25 meter en convergeert eveneens op 25 meter. Die denkbeeldige driehoek is nu verder “geopend” zodat de lijnen van je gezichtsveld vrijwel, maar niet helemaal, parallel aan elkaar lopen.
We kunnen dit. 3D-films zouden niet werken als we het niet konden. Maar het is als op je hoofd tikken en je buik aaien op hetzelfde moment: moelijk. Derhalve dient de “processor” van onze waarnemende hersenen extra hard te werken, wat de reden is waarom veel mensen na pakweg 20 minuten hoofdpijn krijgen. Ze doen iets waar 600 miljoen jaar van evolutie ze nooit op voorbereid. Dit is een diepgaand probleem, dat met geen mogelijkheid aan te passen valt met technische aanpassingen en verbeteringen. Niks is in staat dit op te lossen, behalve werkelijke holografische beelden.
De consequentie is dat de bewerking van 3D-films niet zo snel als 2D-films kan zijn, gezien het verschil in convergeren: het duurt een paar milliseconden voor de hersenen/het oog om door te hebben wat de diepte in elke scène is en zich daaraan aan te passen.
En als laatste, de vraag over diepgang. 3D-films herinneren het publiek eraan dat ze in een bepaald perspectieve relatie zitten tot het beeld. Het is bijna een Brechtiaanse truck. Waarbij, als het verhaal van de film het publiek echt grijpt, ze “in” het beeld zitten in een soort dromerige, ruimteloze ruimte. Een goed verhaal zal je zodoende veel meer dimensie geven dan je mee om kan gaan.
Kortom: donker, klein, haperend, hoofdpijn krijgend, verveemdend. En duur. De vraag is: hoe lang duurt het voordat mensen zicht dit realiseren en het beu worden?
Het allerbeste,
Walter Murch
Hoewel ik persoonlijk geen hoofdpijn ervaar, moet ik toegeven dat ik de mening van Walter Murch grotendeels deel. Dat het beeld donkerder is, viel mij ook al van het begin af aan op. Tevens vind ik de prijsverhoging die bioscopen rekenen te bizar voor woorden. Komt ook nog eens bij dat sinds Pathé overgestapt is op een ander type brilletje van een veel goedkopere technologie, het 3D-effect in mijn ogen nog eens is gehalveerd.
Hoewel ik de absolute topfilms in animatie zoals het aankomende Cars 2 ongetwijfeld toch weer in 3D wil aanschouwen, al is het maar omdat ik een paar maanden later thuis nog vaak genoeg van de Blu-ray Disc kan genieten, zijn mijn twijfels voor films als Transformers 3 wel erg groot. Zo viel het 3D-effect van alle niet-animatiefilms mij tot nu toe zwaar tegen.
Laten we hopen dat holografische beelden in een stroomversnelling terecht zullen raken de komende jaren, zodat we dat hopelijk over een aantal jaar in de bioschoop mogen aanschouwen.
